Скачать чынгыз айтматов омур баяны

«Чыңгыз Айтматов кылым адамы» 1928-жылы 12-декабрда азыркы Кыргыз Республикасынын Талас облусунун Киров районуна караштуу Шекер айылында мамлекеттик. – презентация

Скачать чынгыз айтматов омур баяны

1

2 «Чыңгыз Айтматов кылым адамы»

3 1928-жылы 12-декабрда азыркы Кыргыз Республикасынын Талас облусунун Киров районуна караштуу Шекер айылында мамлекеттик кызматкердин үй- бүлөсүндө туулган. Ал кезде Шекер айылы СССРдин РСФСРинин Кыргыз АССРинин Талас кантонунда болчу жылы II Дүйнөлүк согуштун кесепетинен Чыңгыз Айтматовго мектепти убактылуу таштоого туура келет. Ал убакта Айтматов 14 жашта эле.

Шекер эли аны кат-сабаттуу болгондуктан айыл өкмөтүнүн катчысы кылып шайлап коёт. Чыңгыз Төрөкулович Айтматов Ошол кезде жаштардын арасында кирилче кат тааныган улан-кыздар саналуу гана эле (калгандары кыргыздын арапча же латынча жазмаларын билишкен). Жаш Чыңгыздын башына кыйынчылыктар түшөт. Бирок ал баарына чыдамкайлык менен туруштук бере алды..

Андан кийин ошол эле согуш жылдарында райондук салык чогултуучу болуп иштейт. Айыл калкынан салык чогултат. Бирок согуш маалында ага салык чогултуу оңойго турган жок.

Бир жылдан кийин, 1944-жылы август айында бул ишин өз эрки менен таштайт да, тракторлук бригаданын эсепчиси болуп иштейт жылы, сегизинчи классты аяктагандан кийин Жамбылдагы зооветеринардык техникумга окууга өтөт. 3

4 Атасы Төрөкул Айтматов КПССтин Кыргыз обкомунун катчысы болгон. Төрөкул 1937-жылы репрессияланып, 1938-жылы жазыксыз жерден “пантүркист” катары атылып кеткен. Эл ичинде кадыр-барктуу, көрүнүктүү адамдардан болгон.

Апасы, Нагима Хамзеевна Айтматова – теги боюнча караколдук татар билимдүү, эл оозуна алынган, акылдуу аялдардан болгон. Жергиликтүү театрда актриса болуп эмгектенген.

Анын атасы Хамза Каракол шаарындагы бай жана интеллектуал татарлардан экендиги белгилүү. 4

5 1942-жылы II Дүйнөлүк согуштун кесепетинен Чыңгыз Айтматовго мектепти убактылуу таштоого туура келет. Ал убакта Чынгыз 14 жашта эле. Шекер эли аны кат- сабаттуу болгондуктан айыл өкмөтүнүн катчысы кылып шайлап коёт.

Ошол кезде жаштардын арасында кирилче кат тааныган улан-кыздар саналуу гана эле (калгандары кыргыздын арабча же латынча жазмаларын билишкен). Жаш Чыңгыздын башына кыйынчылыктар түшөт. Бирок ал баарына чыдамкайлык менен туруштук бере алды..

Андан кийин ошол эле согуш жылдарында райондук салык чогултуучу болуп иштейт. Айыл калкынан салык чогултат. Бирок согуш маалында ага салык чогултуу оңойго турган жок.

Бир жылдан кийин, 1944-жылы август айында бул ишин өз эрки менен таштайт да, тракторлук бригаданын эсепчиси болуп иштейт жылы, сегизинчи классты аяктагандан кийин Жамбылдагы зооветеринардык техникумга окууга өтөт. 5

6 1958-ж. – «Эмгектеги артыкчылыгы» медалы менен сыйланган ж. – «Эмгек Кызыл Туу» ордени менен сыйланган ж. – «Повести гор и степей» деген китеби үчүн Лениндик сыйлыкка татыктуу болгон ж. – «Эмгек Кызыл Туу» ордени менен сыйланган ж. (август айында) – Кыргыз ССРинин эл жазуучусу деген ардактуу наам берилген ж.

(ноябрь айында) – «Жаныбарым, Гүлсары» повести үчүн Мамлекеттик сыйлыкка татыктуу болгон ж. – Ленин ордени менен сыйланган ж. – Н.К.Крупская атындагы медаль менен сыйланган ж. – «Манас атанын ак кар, көк музу» очерки үчүн «Огонек» журналынын сыйлыгы ыйгарылган ж. – «Эрте келген турналар» аттуу повести үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы Мамлекеттик сыйлыгы ыйгарылган ж.

– «Ак кеме» повести жана ал боюнча жазылгал көркөм фильмдин сценарийи үчүн СССРдин Мамлекеттик сыйлыгы ыйгарылган ж. – Ленин ордени жана «Орок жана Балка» алтын медалы менен сыйланган; «Социалисттик эмгектин Баатыры» деген наам ыйгарылган ж.

– «Эрте келген турналар» жана «Деңиз бойлой жорткон Ала дөбөт» аттуу чыгармаларындагы терең гуманизм жана адам улуулугунун духун ачкандыгы үчүн Италиянын Вольтерра шаарынын көркөм коомчулугу 1-сыйлыгын ыйгарышкан ж. – Италияда «Эрте келген турналар» жана «Дениз бойлой жорткон Ала дөбөт» чыгармалары үчүн эл аралык «Этрурия» сыйлыгы тапшырылган ж.

– «Кылым карытар бир күн» романы үчүн СССРдин Мамлекеттик сыйлыгын алган ж. – «Элдердин достугу» ордени менен сыйланган ж. (май айында) – Польшадагы балдардын сунушу боюнча ойлонуп табылган «Жылмаюу» ордени ыйгарылган. Сыйлыктары. Наамдары. 6

7 ЭЛДИН УЛУУЛУГУ АНЫН ТИЛИ МЕНЕН МАДАНИЯТЫНДА Сүрөткер менен эл-өзөктөш, эки өркөч төөдөй эгиз нерсе. Талантты эл жаратат, анын чебер өкүлдөрү түзгөн бардык мыкты иштердин баалоочусу да, сактоочусу да ошол эл. Булардын байланышы тутумдаш. Сүрөткер-элдин рухий жөлөгү болсо, эл -сүрөткердин рухий жөлөгү болот. Чынгыз Айтматов 7

8 Көп өлкө окуп томдорун, Көтөрүп Чыңгыз-даңкыбыз. Табигат берген талантын Таасири күчтүү жараттың. Тамшанат өлкөм окушса, Талбадың алга бараттың. Түгөнгүс байлык сөз жазып, Түркүмүн элге тараттың. Абдыкадыр уулу Орозали 8

9 «Канткенде адам уулу Адам болот?..» 9

10 Биз дүйнөнү жаңыртабыз, дүйнө бизди жаңыртат. 10

11 Биздин Чыгыз калеминен тамат бал, Дүйнө элинин бүт тилине жагат ал. Ар бир жазган чыгармасы туу болуп, Адамзатка чырак болуп жанат ал. Сейит кызы Адилет Кантип тоону жамгыр менен шамалдан, Калкалашка болоор экен, адамдар? Тоомунда кылымдардын тогошкон Толгон жүктү аркалаган адам бар. Үрүниса Маматова 11 Чыңгыз –поэзия чеберлеринин ырларында

12 Кыргыз десем, Чыңгыз келет эсиме Чыңгыз десем, кыргыз келет эсиме… Байдылда Сарногоев Дилимди сыйкыр нурлар жарык кылат, Көңүлүмөн ыйык күүлөр агып чыгат. Саманчы жолундагы жылдыздардай, Саптарым жылт-жылт этип жанып турат. Салия Айдарова 12

13 Уркаш Мамбеталиев 13 Канетимин кандаш тууган түпкү элге, Калың түрктөр Чыкебизди күткөндө, Ооба, мурда болуп түшкө кирбестей, Окшоду бейм төрүнө кут түшкөнгө. САЯКБАЙ МЕНЕН ЧЫНГЫЗ

14 14

15 КААРМАНДАР СҮЙЛӨЙТ 15

16 «КЫРГЫЗ КЕРЕМЕТИНИН» ТАРЫХЫНАН 1941-жылы 17-ноябрда кыргыз киностудиясы ачылган. Кыргыз киносу 60-жылдардан баштап дүйнөлүк аренага чыгып, «Кыргыз керемети» деген ат менен таанымал болгон. 16

17 1961-ЖЫЛ «АШУУ» КИНОФИЛЬМИ РЕЖИССЕРУ А. САХАРОВ 17

18 1963-ЖЫЛ «АПТАП» КИНОТАСМАСЫ РЕЖИССЕРУ Л. ШЕПИТЬКО 18

19 1965-ЖЫЛ «БИРИНЧИ МУГАЛИМ» КИНОТАСМАСЫ РЕЖИССЕРУ МИХАЛКОВ-КОНЧАЛОВСКИЙ 19

20 1967-ЖЫЛ «САМАНЧЫНЫН ЖОЛУ» КИНОТАСМАСЫ РЕЖИССЕРУ ГЕННАДИЙ БАЗАРОВ БАКЕН КЫДЫКЕЕВА 20

21 1968-ЖЫЛ «ЖОРГОНУН ЖҮРҮШҮ» ФИЛЬМИ РЕЖИССЕРУ С. УРУСЕВСКИЙ 21

22 «ГҮЛСАРАТ» КИНОТАСМАСЫНАН 22

23 1975-ЖЫЛ «КЫЗЫЛ АЛМА» КИНОФИЛЬМИ РЕЖИССЕРУ ТӨЛӨМҮШ ОКЕЕВ 23

24 1977-ЖЫЛ «АК КЕМЕ» КИНОФИЛЬМИ РЕЖИССЕРУ БОЛОТ ШАМШИЕВ 24

25 1977-ЖЫЛ «АК КЕМЕ» КИНОФИЛЬМИ СССРДИН МАМЛЕКЕТТИК СЫЙЛЫГЫНА ТАТЫКТУУ БОЛГОН 25

26 1985-ЖЫЛ «МАХАБАТ ДАСТАНЫ», 1988-ЖЫЛ «АКБАРАНЫН КӨЗ ЖАШЫ» КИНОТАСМАЛАРЫ РЕЖИССЕРУ ДООРОНБЕК САДЫРБАЕВ 26

27 1989-ЖЫЛ «ФУДЗИЯМАДАГЫ КАДЫР ТҮН» КӨРКӨМ ФИЛЬМИ КАЛТАЙ МУХАМЕДЖАНОВ 27

28 1991-ЖЫЛ «МАҢКУРТ» КИНОТАСМАСЫ РЕЖИССЕРУ Х. НАРЛИЕВ 28

29 2011-жылдын 30-августунда Бишкектин борборундагы Ала-Тоо аянтынын түштүк тарабына Чыңгыз Айтматовдун айкели тургузулду. Колодон жасалган, бийиктиги 3 метр болгон айкел Орусияда жасалган. 29

30 Чыгармаларынын басылышы А Ң ГЕМЕЛЕРИ: «Газетчик Дзюйо» – «Кыргызстан» альманахы 1952-жыл, 2 саны; «Ашым» – «Кыргызстан» альманахы, 1952-ж. 2 саны; «Ак жаан» – «Советтик Кыргызстан» газетасы, 1955-ж. 3 саны; «Асма к ө п ү р ө » – «Советтик Кыргызстан» газетасы, 1955-ж.

12 саны; «Т ү нк ү сугат» – «Советтик Кыргызстан» газетасы, 1955-ж. 3 саны; «Ботог ө з булак» – «Советская Киргизия» газетасы, 1960-ж. 30-ноябрь, 8-декабрь; «Кызыл алма» – «Известия» газетасы, 1964-ж. 1-январь; «Атадан калган туяк» – «Советтик Кыргызстан» газетасы, 1968-ж.

; «Кайракта» – «Советтик Кыргызстан» газетасы, 1954-ж. 30

31 ПОВЕСТТЕРИ : «Бетме-бет» – «Октябрь» журналы, 1957-ж. «Ала-Тоо» журналы кыргызчасы «Жамийла» – «Новый мир» журналы саны. «Биринчи мугалим» – («Элдик мугалим жөнүндө баллада») «Ала-Тоо» журналы, 1961-ж. «Саманчынын жолу» – «Ала-Тоо» журналы, 1953-ж.

1 «Кызыл жоолук жалжалым» – «Повести гор и степей» жыйнагы, 1963-ж. «Жаныбарым Гүлсары» – «Новый мир» журналы, 1966-ж. 3 «Ак кеме» – «Новый мир» журналы, 1970-ж. 1, «Ала-Тоо» журналы, 1975-ж. 12 «Эрте жаздагы турналар» – «Новый мир» журналы,1975-ж.

9 «Чыңгызхандын ак булуту» – «Знамя» журналы, 1990-ж Чыгармаларынын басылышы

32 РОМАНДАРЫ: «Кылым карытар бир к ү н» – «Новый мир» журналы, 1980-ж. 11 «Кыямат» – «Новый мир» журналы, 1986-ж. 6,8,9 «Кассандранын эн тамгасы» – «Знамя» журналы, 1994-ж. 2 «Тоолор кулаганда» – «Дружба народов» журналы, 2006-ж.

ДРАМАЛАРЫ: «Фудзиямадагы кадыр т ү н» – «Чыгармачылык сахна» жыйнагы, 1977-ж. 2 ПУБЛИЦИСТИКАЛАРЫ: «Манас атанын ак кар -к ө к музу» – «Огонек» журналы, 1975-ж. 19 «Эне тил тагдыры» – «Кыргызстан маданияты» журналы, 1987-ж.

32 Чыгармаларынын басылышы

33 Алган сыйлык, наамдары жыл – Лениндик сыйлык «Повести гор и степей» жыйнагы үчүн 1968-жыл – СССР Мамлекеттик сыйлыгы «Жаныбарым, Гүлсары» повести үчүн; 1983-жыл – «Кылым карытар бир күн» романы үчүн; 1968-жыл – «Кыргыз Эл жазуучусу» наамы; 1976-жыл – Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы «Эрте жаздагы турналар» повести үчүн; 1980-жыл – Италиянын эл аралык «Этрурия» сыйлыгы; 1985-жыл – Индиянын Джавархарлар Неру атындагы сыйлык, Дүйнөлүк адабияттын классиктеринин бири катары 1994-жыл – Австрия республикасынын адабият жана искуссрво жаатындагы Люксембург королунун «Чоң крест» сыйлыгы; 1994-жыл – Япониянын «Күн чыгыш» сыйлыгы. 33

34 1988-жыл – Социалисттик Эмгектин Баатыры, 1997-жыл – Кыргыз Республикасынын Баатыры 1999-жыл – 1-даражадагы «Манас» ордени 2000-жыл – «Ойлор менен иштердин ыйыктыгы үчүн» ордени 2003-жыл – «20-кылымдын Кыргыз маданиятына жана руханиятына өзгөчө салым кошкондугу үчүн» алтын медалы 2004-жыл – «КМШнын өнүгүшүнө кошкон салымы үчүн» алтын медалы 2005-жыл – Эл аралык коомдук «Алтын Бүркүт» ордени Алган сыйлык, наамдары. 34

35 2005-жыл – Америкалык «2005-жылдагы адамдын жетишкендиги үчүн» алтын тамгалуу «Ардак белгиси» медалы; 2006-жыл – Түрк дүйнөсүнө кошкон салымы үчүн Эл Аралык Академиясынын «Вектор» алтын медалы; 2008-жыл – Эл Аралык «Түрксой» сыйлыгы; 2008-жыл – Дүйнөлүк кино өнөрүнө кошкон салымы үчүн «Жибек жолу» кинофестивалынын «Алтын Каракөз» сыйлыгы. Алган сыйлык, наамдары 35

36 Энелердин мээримин даңазалап Уулун издеп зар какшайт Найман-Эне Бакыт чачкан Абуталип, Зарипа Тагдырыңар ушундай тайкы беле? Кыянаттык кылбагын деп адамга Кыяматтын жолун тосуп эскерип Кыргыз барда жанып турган ааламга Чынгыз деген жылдыз өчпөйт асманда. Дүйнө жүзүн дүңгүрөткөн, даңазалуу залкар жазуучубуз ЧЫҢГЫЗ АЙТМАТОВДУН жаркын элесине арналат «Ак булуту» жакшылыкка жандаган.

Жылдыз сындуу «Жаныбарым Гүлсары», Дүйнө жүзүн дүңгүрөтөт арыштап. Кайраты бар, мээрими бар Толгонай. ЖЫЛДЫЗ ӨЧПӨЙТ Айым Талгатбек кызы Ала-Тоодой ак калпакчан, пейли ак, Кыргыз элин жер жүзүнө тааныткан. Адамзаттан алга озуп көп убак, Чынгыз ата заманына даанышман Аалам сыйган ойду жазып кагазга, Түрк балдары турулуп кубаттаган.

«Түнкү сугат»,»Кыямат»,»Жамийласын» Түркүн элдер тамшанып барактаган. Кырда чуркап кызгалдакты аралап, Кол булгалайт гүлдү сүйгөн Алиман. Жүрөк сырын Даниярга арнаган, Шайыр мүнөз шаңкылдаган Жамийлаң. Ак шумкары асманында чабыттап, Кыргыз эне көтөрүмдүү ушундай Денесинде жаштык, эрдик ташкындай Мекен коргойт Майсалбек жоо качырбай.

Арзуусун, махабатын жашыралбай Агатай деп комуз чертет Бегима «Чырагым, бул жашоого кеч келдиң, ай?» Раймаалы ырын арнайт өрт-жалындай 36

37 2008-жылы 16-майда Татарстанда сапарда жүргөн чагында бөйрөгүнүн иштебей калганына байланыштуу жазуучуну Германиянын Нюрнберг шаарынын ооруканаларынын бирине жеткиришет. Ал жакта 2008-жылдын 10-июнунда пневмония оорусунун кесепетинен жазуучу көз жумду. Маркумдун сөөгү Кыргызстандагы Чүй облусундагы Аламүдүн районуна караштуу Чоң-Таш айылындагы «Ата Бейит» көрүстөнүнө коюлду. 37

38 Жайлуу болсун жаткан жериң, жаннатың, Элиң эстеп, айтып жүрөр санатын. Кыргыз эмес, дүйнө эли эскерчү, лбөстүктү, өчпөстүктү жараттың, Кош, түбөлүк, жайлуу болсун жаннатың! Бурул Абдыраимова 38

Источник: http://www.myshared.ru/slide/1015725/

Чингиз Айтматов

Скачать чынгыз айтматов омур баяны

Чингиз Айтматов еще при жизни стал цитируемым классиком мировой литературы. Писал на русском и киргизском, его произведения переведены больше чем на 150 языков. Реалистичная проза писателя пронизана идеями гуманизма и огромной любовью ко всему живому: к людям, диким и домашним животным, растениям и ко всей планете Земля.

Чингиз Айтматов

Народный писатель Киргизии и Казахстана. Лауреат Ленинской премии и трех Государственных премий СССР, Европейской литературной и Международной премии имени Джавахарлала Неру. В 2007 году получил высшую награду правительства Турции за вклад в развитие культуры тюркоязычных стран. Весной 2008 года Турция начала процесс выдвижения писателя на Нобелевскую премию, но не успела.

Детство и юность

Чингиз Торекулович Айтматов родился 12 декабря 1928 года в семье коммунистов Торекула Айтматова и Нагимы Хамзиевны Айтматовой (в девичестве Абдувалиевой) в селе Шекер Кара-Бууринского (Киpовского) района Таласского кантона Киргизской АССР. После рождения Чингиза семья переехала в город, поскольку отец пошел на повышение: с 1929 года карьера Торекула Айтматова стремительно идет вверх.

Писатель Чингиз Айтматов

В 1933 году он уже второй секретарь Киргизского областного комитета ВКП(б).

В 1935 году молодой руководитель стал студентом Института Красной профессуры в Москве, семья тоже переехала в столицу СССР.

За это время Нагима родила мужу сына Ильгиза, двойняшек Реву и Люцию (мальчик умер в младенчестве) и дочь Розу. В 1937 году по настоянию мужа Нагима Хамзиевна перевезла детей к родственникам в Шекер.

Отца будущего писателя арестовали в сентябре 1937 года по подозрению в антисоветской националистической деятельности и этапировали во Фрунзе (столицу советской Киргизии). 5 ноября 1938 года расстреляли. Жена «врага народа» была поражена в правах, но все дети репрессированного политработника получили высшее образование и вписали каждый свою страницу в историю.

Чингиз Айтматов в молодости

В годы Второй Мировой войны всех взрослых мужчин мобилизовали, и четырнадцатилетний Чингиз оказался одним из наиболее грамотных людей в ауле и занял пост секретаря аульного совета. После войны юноша смог продолжить учебу: после сельской восьмилетки окончил с отличием Джамбульский зоотехникум и в 1948 году поступил в Киргизский сельскохозяйственный институт во Фрунзе.

Литература

Творческая биография писателя началась 6 апреля 1952 года с опубликованного в газете «Комсомолец Киргизии» рассказа «Газетчик Дзюйдо».

Первый художественный текст Айтматов написал на русском языке – одном из двух родных.

После окончания института в 1953 году Чингиз Айтматов, старший зоотехник Киргизского НИИ животноводства, продолжил писать рассказы на русском и киргизском языках, публикуя тексты в местных изданиях.

Писатель Чингиз Айтматов

В 1956 году решил повысить квалификацию писателя и отправился в Москву, где поступил на Высшие литературные курсы. Параллельно с учебой много писал.

Уже в июне 1957 года журнал «Ала-Тоо» напечатал первую повесть молодого писателя «Лицом к лицу».

В том же году вышла в свет «Джамиля» – интересно, что повесть, сделавшая писателя знаменитым, была издана сначала в переводе на французский язык.

Литературные курсы писатель закончил в 1958 году. К моменту получения диплома опубликованы на русском языке две повести и рассказы. Первый роман Айтматова выйдет лишь в 1980 году.

В романе «И дольше века длится день» сплетаются реалистичные события жизни Буранного Едигея с фантастической линией контакта человечества с инопланетной цивилизацией.

Складывается впечатление, что достичь понимания с инопланетянами людям проще, чем договориться между собой.

Книги Чингиза Айтматова

Вторично к жанру научной фантастики писатель вернулся в середине девяностых, написав «Тавро Кассандры» – повесть о создании искусственных людей.

Остальные произведения написаны в жанре реализма. В Советском Союзе реализм был социалистическим, но для соцреализма Айтматов чересчур пессимистичен.

Его герои живут и страдают по-настоящему, не превращаясь в бодрых строителей коммунизма.

Умирает главный герой «Белого парохода» – мальчик, верящий в сказки, когда убивают его Олениху. Вообще народные сказки и легенды – важная часть сюжетов Айтматова.

Мифологические образы иногда оказываются ярче главных героев.

Из легенды о суровых захватчиках, превращавших пленников в рабов, лишенных самостоятельности и памяти, перекочевало в русский язык слово и понятие «манкурт» – человек, забывший свои корни.

Чингиз Айтматов

Второй роман Айтматова, «Плаха», выходит в 1986 году. В этот период в СССР Михаилом Горбачевым начата Перестройка, и стало возможно писать о проблемах страны. Но даже на фоне разрешенной гласности «Плаха» производит поразительный эффект – роман поднимает сразу несколько острых вопросов, рассказывает о наркомании и коррупции, о вере и служителях церкви.

Личная жизнь

Писатель восхищался женской красотой и глубоко понимал женский характер. Доказательством тому служат достоверно и выпукло выписанные образы женщин в книгах Чингиза Айтматова: сильная Джамиля из одноименной повести, юная романтичная Асель («Тополек мой в красной косынке»), мудрая Толгонай, потерявшая на войне сыновей, но сохранившая внутреннюю красоту души («Материнское поле»).

Чингиз Айтматов с женой Керез, сыновьями Санжаром и Аскаром

Почти в каждом произведении есть та женщина, от появления которой на страницах книги становится светлее на душе у главного героя или читателя.

И в жизни писателя женская красота играла важную роль. С первой женой, Керез Шамшибаевой, Чингиз познакомился во время учебы в сельскохозяйственном институте.

Девушка училась в медицинском институте и тоже интересовалась литературой.

После школы отличница Керез даже получила направление в Московский литературный институт, но материальные обстоятельства не позволили уехать.

Керез Шамшибаева стала прекрасным врачом и руководителем, трудилась в Министерстве Здравоохранения Киргизии. Родила двоих сыновей. Санджар Чингизович родился в 1954 году, он журналист и литератор, бизнесмен.

Аскар Чингизович родился в 1959 году, стал историком-востоковедом, общественным деятелем.

Чингиз Айтматов и Бюбюсара Бейшеналиева

В конце пятидесятых годов Чингиз Айтматов встретил главную любовь своей жизни – балерину Бюбюсару Бейшеналиеву. Роман начался в Ленинграде и продолжался четырнадцать лет.

Влюбленные не могли пожениться: высокое положение обоих требовало соблюдения приличий. Коммунист не мог просто так развестись с женой ради брака с Народной артисткой СССР, за которой ухаживали первые люди государства.

Переживания писателя находили выход в его произведениях. Мучается от необходимости делать выбор между женой и любовницей Танабай в повести «Прощай, Гульсары». Влюбляется во вдову друга Буранный Едигей в романе «И дольше века длится день». В обоих произведениях женщины оказываются более стойкими морально, чем лирический герой, готовый очертя голову бежать за новой любовью.

Вторая семья Чингиза Айтматова

Четырнадцать лет продлилась тайная связь, о которой ходило множество сплетен в республике.

Бюбюсара Бейшеналиева умерла 10 мая 1973 года после полутора лет борьбы с раком груди.

Через двадцать лет в соавторстве с Мухтаром Шахановым Айтматов написал книгу «Исповедь на исходе века» (второе название «Плач охотника над пропастью»), в которой откровенно рассказал историю этой любви.

Второй женой Чингиза Торекуловича стала Мария Урматовна. К моменту знакомства с именитым писателем Мария успела окончить сценарный факультет ВГИКа, побывать замужем и родить дочку Чолпон. Во втором браке родились сын Эльдар и дочь Ширин. Эльдар Чингизович окончил академию изящных искусств в Бельгии, он дизайнер и художник, руководит домом-музеем Айтматова в Бишкеке.

Смерть

Чингиз Айтматов в последние годы жизни болел сахарным диабетом, что не мешало ему вести активную жизнь. В 2008 году писатель на восьмидесятом году жизни отправился в Казань на съемки документального фильма «И дольше века длится день», который снимали к предстоящему юбилею. На съемочной площадке писатель простыл, простуда перешла в острую пневмонию, начали отказывать почки.

Памятник Чингиз Айтматову

16 мая Айтматова самолетом переправили в Германию, но врачи не смогли спасти пациента.

10 июня в клинике Нюрнберга Чингиз Торекулович умер, а 14 июня состоялось торжественное прощание и похороны классика мировой литературы.

Скорбящих собралось так много, что несколько человек упали с лестницы, ведущей к театру, где стоял гроб с телом. Понадобилась помощь полиции и медиков для того, чтобы избежать жертв.

Похоронили Чингиза Айтматова на кладбище Ата-Бейит («Упокой отцов») в пригороде Бишкека.

Это место выбрал сам писатель еще в девяностых годах, когда после долгих поисков смог найти место захоронения расстрелянного Торекула Айтматова.

В общей яме на Чон-Таше нашли 138 тел, которые в 1991 году с почестями перезахоронили на Ата-Бейит. Рядом с могилой отца пожелал покоиться и Чингиз – гуманист, много размышлявший о прошлом и будущем.

Библиография

  • 1952 – «Газетчик Дзюйдо»
  • 1957 – «Лицом к лицу»
  • 1957 – «Джамиля»
  • 1961 – «Тополек мой в красной косынке»
  • 1962 – «Первый учитель»
  • 1963 – «Материнское поле»
  • 1966 – «Прощай, Гульсары!»
  • 1970 – «Белый пароход»
  • 1977 – «Пегий пес, бегущий краем моря»
  • 1980 – «Буранный полустанок» («И дольше века длится день»)
  • 1986 – «Плаха»
  • 1995 – «Плач охотника над пропастью или исповедь на исходе века» в соавторстве с Мухтаром Шахановым
  • 1996 – «Тавро Кассандры»
  • 1998 – «Встреча с одним бахаи»
  • 2006 – «Когда падают горы (Вечная невеста)»

Источник: https://24smi.org/celebrity/21712-chingiz-aitmatov.html

Кыргызча китептердин интернет дүкөнү|кыргызча китеп| китепкана кг| книжный интернет магазин на кыргызском языке| кыргызча китептер дукону| китепкана.кг|kitepkana.kg|кыргызча китепкана кж|online bookstore in kyrgyz language|

Скачать чынгыз айтматов омур баяны

Максимумга жетүү 12 принцип, Брайан Терси ..

200Сом

Байлык эмнеден башталат? Байлыкты кантип топтош керек? Кандай адаттар болууга шарт түзөт? ..

200Сом

ЖАҢЫ КИТЕП!!! ЭМНЕ ЖӨНҮНДӨ??? – Бизнести кантип баштаса болот, кантип өнүктүрсө болот? – Кантип ка..

350Сом

Балдарга арналган бул китептин кызыктуу жомоктору менен сүрөттөрү, жаш окурмандарды өзүнө тартат. ..

500Сом

Бул китепте адамзаттык казынадан алынган икаялар топтолгон “Кадырлуу окурман! Ар улуттагы элдерге..

350Сом

“Жамийла” повести, бул китепте кыргыз жана орус тилинде берилген үзүндү ” *Бригадир Орозмат ай..

200Сом

Адам жана Карышкыр мамилеси. Түрк элдеринин, анын ичинде кыргыздардын түпкү теги көк карышкырдан ..

350Сом

Жемиштүү адамдардын жети жөндөмү, Стивен Р.Кови. Инсанды жетилтүүнүн күчтүү куралдары. ..

200Сом

Эл душманы, автору Эрнис Турсунов. Бул китепте 1916 жылдагы Үркүнгө чейин жана андан кийинки мезг..

400Сом

Жанжаза,Султан Раев Жазуучу Султан Раевдин «Жанжаза» романы терең психологиялык, философиялык чыг..

450Сом

Антистандарт, Султан Раевдин ырлар жыйнагы. ..

350Сом

Султан Раевдин “Топон” романы Швецияда, Стокгольмдо өткөн Эл аралык адабият фестивалында дүйнө жүзүн..

400Сом

Келин!

Тобоо кылам, азыр айткан сөзүмө чындап тобоо кылам балам. Ал күч барында, акча деген адамды бат азгырат тура. Ал кезде мен аябай күчтүү, сөзүм өткүр курч, байдын байбичеси болуп турсам, баары менден айбыгып тике карап да сүйлөй алчу эмес. Өзүмүн кыз келиндерим эмес , тууган уруктун, колу коңшунун ке

Ата, апа, эшек деп көп тилдечүңөр эле, эшек болуп чоңойдум

“Эшек!”, “Кебетең кантет, чочко!”, “Ары турчу, колуңан бок да келбейт!”, “Айтканды укпайсыңбы, сөзгө аралашпай жөн тур” ж.б. Бул сөздөрдү бир күндө миң жолу укчумун. Ата-энем турса да, мээримге зар болуп чоңойдум. Алар мени эркелетип, жакшы көрөрүн айтышчу эмес. Кичинемде көз жашымдын баарын төгү

«КУДУКТАН ЧЫГЫП КЕЛЕ ЖАТКАН ЧЫНДЫК»

Илгери бир жолу Чындык менен Жалган жолугушуп калышкан экен. Жалган «бүгүн күн жакшы болуп турат» деп Чындык менен учурашыптыр. Чындык асманды карап айланасына көз чаптырып чын эле бүгүн жакшы күн экендигине ишенет экен. Алар чоң кудукка чейин чогуу барышат. Жалган колун сууга салып, «жагымдуу жан

Кудайдын дүкөнүндө

Кудайдын дүкөнүндө. Карапайым жашаган аял бир күнү түш көрөт. Түшүндө дүкөнгө барса, Кудайдын өзү сатуучу экен.  – Оо, кудурети күчтүү Кудайым! Сиз өзүңүз сатуучу болуп жатасызбы?- деп кыйкырып жиберет ал сүйүнгөнүнөн. – Ооба, менмин, – деп жооп берет Кудай. – А сизден эмне сатып ал

Кыямат романы (үзүндү)

Акбаранын адам турактаган жерге мынчалык чукул кирип келгенинин жөнү бар болчу: өткөн түндөн бери кашардын ичи тынчыды да калды, кишилердин да, иттердин да үнү угулбайт. Көкүрөгүндө бала дегенде өчпөгөн үмүтү бар, күйүтү жанына тынчтык бербеген эне-бөрү ээн калган кашарлардын ичин бүт абайлап карап

“Уча” кантип тирилди

Генералдарды бир жылы офицерлер мейман кылып калышыптыр Бишкекте. Жылкы союшуп катуу тосушуптур. Жылкынын этин бышырганы бир жаш майорго тапшырышыптыр. Бардыгы мас, тантана катуу болуптур. Ошол убакта Баткен окуясынан кийин эле убак экен. Офицерлердин досу бир подполковник аты Учкун, экен, аны кыска

Сыздаткан сырдуу кат

Бир күнү мага өзгөчө кат келди. Окуп ойго баттым, жашымды тыялбадым. Кат ээсинин өтүнүчү менен иштеп чыгып жарыялоону туура көрдүм. “Саламатсызбы эжеке, сиз менен сырдашып өзүмдү жеңилдетпесем, батпай турам. Макул десеңиз, айтайын да жеңилдейин”. – Саламатчылык кызым. Макул сырдашалы. -Сизг

Кайын энеге ызаат!

-Кайненем бала баккандан качып кызыныкына кетип калган. Өз неберелерин карагысы келбейт, алтын тапчуудан бетер иштейм дейт, үйдө балпайып отура берсе биз багабыз да, тынчы жок да -бир палатада, маңдайлаш керебетте баласы мн жаткан келин дагы бир топ сөз сүйлөдү . Келгенден бери “кайненем бала караба

“Агындылар ” 1-2-3 китеп  Шайлообек  Дүйшеев. китептен үзүндү *** Сүйүү көп балдард..

2 000Сом

Силер колуңарда Улуу сырды кармап турасыңар…… Бул  Сыр кылымдан кылым карытып өтүп келге..

350Сом

Көчмөндөр кагылышы романы. Качкынбай Осмоналиев   ..

400Сом

Колуңузда турган энциклопедиянын көздөгөн максаты кыргыздын баатырдык эпосу «Манасты» өз-өз алдынча ..

1 500Сом

Китептин автору – «Sony» компаниясынын негиздөөчүсүн бири Масару Ибука. Китептин автору бала менен а..

350Сом 450Сом

Кыргыздар жөнүндө көптөгөн тарыхий маалыматтар, санжыра, мурас, салт, рухий маданият, элдик билимдер..

3 500Сом

Түгөлбай Сыдыкбековдун “Көк Асаба” романы тарыхый булактардагы маалыматтарга негизделип, элибиздин ө..

500Сом

Чыңгыз Айтматовдун чыгармалар жыйнагы,10 томдон турган китептерге автордун баардык чыгармалары топто..

2 950Сом

Аталган китепте адамдын потенциалы менен чыгармачылыгын өнүктүрүүдө дүйнөгө таанымал эң таасирдүү ад..

350Сом

2 китептен турган Зуура Сооронбаеванын “Чоочун киши” романы . ..

500Сом

Сынган Кылыч, Төлөгөн Касымбеков. Бул китепти биздин интернет дүкөнүбүздөн сатып алсаныз болот. К..

900Сом

Китепке эл оозунда айтылып, бүгүнкү күнгө чейин жеткен турмуштук мааниси чоң, кызыктуу жомоктор кирд..

280Сом

Дүйнө жүзүндө белгилүү бул китепти, эми кыргыз тилинде окуй аласыз. Бай ата баласын эмнеге үйрөтөт, ..

150Сом

Кыргыз тилинде жазылган Роберт Кийосакинин китептеринен кем калышпаган, Касымбек Жунусалиевдин ийгил..

150Сом

Жыйнакка күн сайын бала – бакыраңыздар менен бапырап олтуруп, аларга окуп берип, баарлашууга арналга..

900Сом 999Сом

Бриллиант жылан, курч окуялуу роман.  Толук басылышы 1-2-3 китеп, автору Чолпонбек Абыкеев ..

300Сом

Жыйнакка күн сайын бала – бакыраңыздар менен бапырап олтуруп, аларга окуп берип, баарлашууга арналга..

900Сом 999Сом

Арслан Койчиевдин бул романы басмадан чыкпай жатып, 2014-жылдын мыкты прозалык чыгармасы деп “Арча” ..

250Сом 550Сом

Орус элинини классиги Пушкиндин жомокторун кызыктуу кылып  кыргызчалаган,  которгон Эрнис ..

200Сом 250Сом

Китептин автору – «Sony» компаниясынын негиздөөчүсүн бири Масару Ибука. Китептин автору бала менен а..

350Сом 450Сом

Источник: http://kitepkana.kg/карасөз/балалык_чынгыз_айтматов.html

Чыңгыз Айтматов — өмүр баяны

Скачать чынгыз айтматов омур баяны

1946-жылы Жамбыл шаарындагы Зооветеринардык техникумду, 1953-жылы К.И.Скрябин атындагы Кыргыз мамлекеттик айыл чарба институтун бүтүргөн, 1956-1958-жж. Москвадагы Жогорку адабият курсунун угуучусу болгон.

Согуш жылдарында Шекер айылында айылдык Кеңештин катчысы, райфинбөлүмдүн агенти, 1953-1956-жж. Кыргыз мал-чарба илимий-изилдөө институтунун эксперименттик фермасында зоотехник, 1958-1960-жж. “Литературный Киргизстан” журналынын редактору, 1960-1965-жж.

“Правда” гезитинин өз кабарчысы, 1965-1986-жж. Кыргызстан Кинематографисттер союзунун төрагасы, 1988-1990-жж.

“Иностранная литература” журналынын башкы редактору, СССР Президентинин кеңешчиси, 1991-жылдан элчилик кызматта (1991-жылдан Кыргызстандын Бельгия мамлекетиндеги элчиси) болгон.

https://www.youtube.com/watch?v=uDk_TOzgAg4

Айтматовдун чыгармачылыгы студент кезинде башталган. Орус жана кыргыз тилдеринде жазып, биринчи аңгемеси “Гезитчи Дзюйдо” деген ат менен 1952-жылы “Киргизстан” альманахында орус тилинде жарыяланган.

“Литературная газета”, “Новый мир”, “Литературный Киргизстан” журналдарынын редколлегия мүчөсү болгон.

1956-жылдан тарта СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон.

Анын чыгармалары кыргыз адабиятын эл аралык деңгээлде көтөрүп, жазуучунун дээрлик бардык чыгармалары КМШ өлкөлөрүнүн драма жана опера театрларынын сахналарында коюлган жана чыгармалары боюнча тартылган кинофильмдер Эл аралык кинофестивалдардын сыйлыктарына жана байгелерине татыктуу болгон.

Алгачкы аңгемелери 1952-жылы орус тилинде “Комсомолец Киргизии” газетасына жана “Киргизстан” альманахына жарыяланат. Ал ошол кезде эле В. Катаевдин “Полктун уулу” повестин, М. Бубеновдун “Ак кайың” романын которот, бирок алар басылган эмес. Андан кийин “Ак жаан”, “Түнкү сугат”, “Асма көпүрө” аттуу кыргызча жазылган аңгемелери жарыяланат.

Анын чыгармачылык ишиндеги бурулуш 50-жылдардын ортосунда болот. Бул жылдары “Бетме-бет” (1958) жана “Обон” (“Жамийла”, 1959) повесттери кыргызча жана орусча жарыкка чыгат. Адам мүнөзүн, психологиясын ачууда “Бетме-бет” повести кыргыз прозасына жаңылык катары кирди.

“Обон”, “Жамийла” повесттери кыргыз идеялык-эстетикалык проблематикасы жана ага шайма-шай келген көркөмдүк сапаты менен кыргыз совет адабиятындагы нукура жаңычыл чыгарма болуп, бат эле көп тилдерге которулду. “Жамийла” өнүп-өсүп калган кыргыз прозасынын жаңы сапатка жетишип, өркүнү өскөн адабияттардын деңгээлине көтөрүлгөнүн дүйнөгө маалым кылды.

Ошондон бери Айтматов жаңы чыгармаларында сейрек кездешүүчү талантынын улам жаңы кырларын ачып келе жатты. 

“Кызыл жоолук жалжалым” (“Тополёк мой в красной косынке”, 1961), “Бото көз булак” (“Верблюжий глаз”, 1961), “Биринчи мугалим” (1962), “Саманчынын жолу” (1963) деген повесттеринде жазуучунун нравалык, философиялык изденүүлөрү андан ары тереңдеп, чеберчилиги бийиктен бийикке көтөрүлгөн.

Аларды айрыкча “Биринчи мугалим” повестинен ачык көрүүгө болот. Повесть өткөндөгү окуяларды сүрөттөсө да, азыркы мезгил менен үндөш көйгөйдү козгойт.

Башкы каарман Дүйшөн өктөмдүгү, өз идеалы үчүн курман болууга кайылдыгы менен адабияттагы Левинсон, Павел, Корчагиндин образдарына барабар турат. 

Анын “Саманчынын жолу” повести Улуу Ата Мекендик согуш жылдарындагы кыргыз элинин тылдагы кыйын, күжүрмөн, баатырдык эмгегин даана сүрөттөйт. Чыгарманын баш каарманы Толгонайдын элеси аркылуу жазуучу согуштун оор сыноолорун майышпай көтөргөн карапайым кыргыз аялынын типтүү образын түзгөн.

Бул трагедиялуу боектор менен жазылган зор оптимисттик күчкө ээ болгон Толгонайдын образына күчтүү драмалык чыйралыш, терең психологизм, эпикалык кеңири масштабдуулук мүнөздүү.

Ал эми “Жаныбарым, Гүлсарым!” (“Прощай, Гульсары”) повестинин жарык көрүшү көп улуттуу совет адабиятына зор идеялык-эстетикалык табылга катары кирип, кыргыз прозасы социалисттик реализм жолунда дагы алдыга илгерилегенин далилдеди.

Чыгарманын сюжетин кураган окуялар кыргыз айылынын турмушу менен чектелсе да, анда жалпы совет коомуна орток маселелер көтөрүлгөн. Ак ниеттүүлүк менен кара санатайлыктын ортосундагы “түбөлүк” конфликт повестте жаңыча, партиялык принципте чечилген. Танабай менен Гүлсарынын образдары өтмө катары айкалышып, өзүнчө бир жалпыланган образды түзөт. 

Айтматовдун “Ак кеме” аттуу повести жазуучунун чыгармачылыгында бөтөнчө мааниге ээ. Бул чыгармада адам тагдырынын не бир катаал жактарын изилдөөдөгү жазуучунун кыраакылыгы, интеллектуалдуулугу, ийкемдүүлүгү көрүндү.

Повесттин гуманисттик пафосу баштан-аяк адамдын бийик сапаты жана нравалык тазалыгын даңазалайт.

Повесттеги “балык” болуп сууга агып кеткен баланын образы, куулук-шумдугу жоктугу, ак пейилдүүлүгү менен айырмаланып, адамды ар кандай бузукулукка, арамдыкка, зомбулукка каршы активдүү күрөшүүгө чакырат.

Повесттин мазмунунан, эгер адам ар кандай кара күчтөрдүн зомбулугуна туруштук бере албай, пассивдүү жолго түшсө, анда ал өзүнүн ыйык идеалына да кол көтөрүүгө чейин барат деген философиялык жана нравалык тыянак чыгат. “Ак кеме” — түзүлүшү татаал, кабат-кабат мазмундуу, көп проблемалуу чыгарма. 

Жазуучу өзүнүн балалыгы туш келген согуштун катаал күндөрүнүн элесинен алып “Эрте жаздагы турналар” (1973) аттуу лиро-романтикалык стилдеги повестин жараткан. Жазуучу “Манас-Атанын ак кар, көк музу” аттуу автобиографиялык очеркинде повесттеги “Аксай десанттары”: Анатай, Эркинбек, Эргеш, Кубаткул өзүнүн классташ курбулары экендигин баяндайт. 

“Деңиз бойлой жорткон ала дөбөт” (1977) повестинде алыскы Охотск деңизинин жээгиндеги нивх элинин турмушу сүрөттөлгөн.

“Кылым карытар бир күн” (1980), “Кыямат” (1986), “Кассандра тамгасы” (1995) романдарында жазуучу учурдун актуалдуу проблемаларын: илим, техниканын, дүйнөлүк, эл аралык коммуникациялык байланыштын күчтүү басымы алдында адам өзүнүн жеке адамдык өзгөчөлүгүн, индивидуалдуулугун, адамгерчилик сапатын, өзүнө, келечекке болгон ишенимин сактап калуу аракеттерин Едигей, Бостон, Авдий, Филофей, Роберт Борк, Руна Лопатиналардын образдары аркылуу чагылдыруу менен адамзатты ыймандык тазалыкка чакырат. 

Ошондой эле, публицистикалык очерктердин, адабий сын макалалардын, эссе жанрынын чоң чебери.

Жазуучунун ар кайсы жылдары жарык көргөн макалаларынын топтомдорунан түзүлгөн “Жер, суу менен авторлош” (орус тилинде), “Биз дүйнөнү жаңыртабыз, дүйнө бизди жыңыртат” (кыргыз тилинде) жыйнактары тематикасынын кызыктуулугу, проблеманы терең ачып бере билүү чебердиги, көркөмдүгү менен анын көркөм жанрдагы чыгармаларынан кем эмес окурмандарды өзүнө тартып турат. Япон философу Д. Икэда менен “Духтун улуулугуна ода” (1993), казак акыны жана коомдук ишмер М. Шаханов менен “Жар боюнда боздоп калган аңчынын ыйы” (1996) аттуу диалогдору – да бүгүнкү күндүн актуалдуу проблемалары, дегеле турмуштук ар кандай көрүнүштөр зор философиялык тереңдикте, турмуштук- фактылык ынанымдуулукта көркөм чагылдырылган баяндар. 

Ч. Айтматовдун чыгармачылыгы улуттук адабият үчүн эле эмес улуттук искусствонун башка түрлөрүнүн өнүгүүсүнө да өзүнүн зор таасирин тийгизди. Анын чыгармаларынын негизинде музыкада чакан обондуу ырдан тартып симфонияга чейин жазылды, көркөм сүрөт искусствосунда ондогон, жүздөгөн эмгектер жаралды, театралдык спектаклдер, кино-фильмдер коюлду. 

ЮНЕСКОнун билдирүүсү боюнча Ч. Айтматов бүгүнкү күндө чыгармалары көп басылган классиктердин бири. Анын чыгармалары дүйнөнүн 165 тилине которулуп, бир нече ирет чоң тираж менен (1998-ж. жалпы саны 67,5 млн. экз.) кайталап басылган.

“Айтматов таануу” деген илимий атайын дүйнөлүк адабий процессте кеңири колдонулууда. 1989-ж. Бишкекте эл аралык Айтматов клубу (негиздөөчүсү жана президенти окумуштуу А. Акматалиев) түзүлгөн.

Анын кыргызстандык жана чет өлкөлүк мүчөлөрү белгилүү илимпоздор, журналисттер, адистер ж.б. Клубдун жобосу, секциялары, адабият, көркөм өнөр жана маданият жагындагы эл аралык сыйлыгы бар. 1992-ж. Бишкекте коомдук Айтматов таануу институту түзүлгөн.

Ошондой эле, Бишкекте “Айтматов чыгармаларынын китепканасы”, 1993-ж. Эл аралык коомдук айтматовдук Академия уюштурулуп, анын анык, ардактуу академиктери шайланган.

Сыйлыктары. Кыргыз эл жазуучусу (1968), Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаты (1979), КРУИАсынын анык мүчөсү (1974). Соц.

Эмгек Баатыры (1978), Лениндик (1963) жана СССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1968, 1977, 1983), Европа Илимдер, искусство жана адабият академиясынын анык мүчөсү (Париж, 1983), Бүткүл дүйнөлүк Илим жана искусство академиясынын академиги (Стокгольм, 1987), “Ысыккөл форумунун” президенти, Австрия, Австралия, Америка, Индия, Италия, Түркия, Япония ж. б. өлкөлөрдүн эл аралык сыйлыктарынын лауреаты. Кыргыз Республикасынын Эл баатыры (1997). 

Улуу жазуучу Чыңгыз Төрөкулович Айтматов 2008-жылдын 10-июнунда 80 жаш курагында катуу оорудан кийин дүйнөдөн кайткан.

Ал эми залкар жазуучу тууралуу эл билбеген фактыларды Sputnik Кыргызстан агенттигинин материалынан окууга болот>>

Источник: https://sputnik.kg/reference/20161212/1030744507/chyngyz-ajtmatov-omur-bayany.html

ПраваСовет
Добавить комментарий